TZP Kürdi’nin eğitimi boykot eylemi anadilde eğitimi bir kez daha gündeme taşıdı. ANF bir adım daha ileriye giderek “Kürtçe eğitim dili ve resmi dil olsun” talepleri gerçekleştiğinde pratikte ne tür sorunlar yaşanır ve bu sorunlar nasıl aşılır sorularına yanıtlar aradı. Uzun süredir Kürtçe üzerine çalışan Ali Rıza Aslan sorularımıza verdiği yanıtlar, gerçekliği ortaya koyarken, çözümlerin de zor olmadığı gösteriyor.
Ali Rıza Aslan’ın sorularımıza verdiği yanıtlar şöyle:
* Türkiye'de bir anadilde eğitim kararı alınmış olsa, Kürtçe eğitmen kadrosu var mı?
- Milli eğitim yetkililerinin yaptığı açıklamaya göre, Diyarbakır'da 3 bin 500 öğretmen açığı var. Yüzyıllardır Türkçe eğitim yapılan bir yerde bu kadar açık varsa, Kürtçe gibi Türkiye'de hiç eğitimi olmamış bir dilde eğitime başlamanın zorluklarını göz önünde bulundurmak lazım. Böyle hazır bir öğretmen kadrosu var demek yanlış olur. Ancak soruna doğru yaklaşılırsa bu sorun da çözülür.
* Nasıl bir öneriniz var?
- Birkaç yol var. Biri, Güney'de on yıllara uzanan bir eğitim ve eğitim okulları var. Destek alınabilir. Yurtdışındaki eğitimci Kürtler destek verebilir. Yurtiçinde öğretmen olup, Kürtçe okuma yazmayı bilenleri kısa bir süre eğitimden geçirip işe başlanabilir. Ancak acil olarak bu işe el atılacaksa kesinlikle Kürtçe eğitim okulları, öğretmen okullarının açılması gerekir.
* Matematik, fizik gibi pozitif bilimleri, Kürtçe anlatmak mümkün mü?
- Kürtçe çok zengin bir dil, dünyanın ve bölgenin eski dillerinden. Sadece Kürtçe değil, dünyanın bütün dillerinde bütün dallarda eğitim yapılabileceğini düşünüyorum. Şu anda Kürdistan Bölgesel Yönetimi'nde teknoloji fakültesi dâhil bütün bölümlerde eğitim yapılmaktadır. Kürtçe, kuantum fiziği, astronomi dâhil her alanda eğitim yapabilirsiniz.
* Kürt gençlerinin dillerine ilgisi nasıl? Öğreniyorlar mı? Bu konudaki gözleminiz nedir?
- Kürt gençlerini genel olarak ayırmak gerekir, tek bir homojen bir kategori değil. Ailelerinden de kaynaklanarak asimile olan ve dillerini unutan belirli bir kesim var. Ama dillerine sahip çıkan, ailelerin de buna dikkat ettiği kesim de var. İki kesimle de karşılaşabiliyoruz. Böyle bir süreç başlatılırsa, kesinlikle dillerini öğrenme çabası daha da artacaktır.
* Kürtçede lehçe çok. Resmi dil olsa, lehçe çokluğu sorun olmaz mı?
- Kürtçede 5 lehçeden bahsedebiliriz. Türkiye Cumhuriyeti sınırları içindeki Kürtlerden bahsedeceksek, iki lehçe var. Çok lehçe var, sorun olur demek doğru değil. Ağız farkları da, yayıncılıkla birlikte ortadan kalkmaya başladı. Şunu da söylemek istiyorum, resmi kavramı çok sevimli bir kavram değil.
* Kamusal ya da idari alanda da kullanıldığı için böyle bir kavram var...
- O zaman kafamızdaki sınırları kaldıracağız. Biz tek dil, tek millet gibi kavramlarla yetiştiğimiz için kafamızda böyle bir şekillenme oluşmuş. Önce bunu yıkmak gerek. Bugün İsviçre küçük bir ülke ama 4 resmi dil var. Hindistan'da 17, Güney Afrika'da 13 resmi dil var. Yani, çok resmi dil ya da idari dil olması bir sorun yaratmıyor. Ayrıca bir ulus eşittir bir dil, bunlar 19. yüzyılın düşünce tarzı. Bunları aşmak gerek.
* Dünyada Kürtçe dilinde eğitim tablosu nasıl?
- Kürtçe anadilde eğitim çok yaygın değil. Irak Kürdistan Federe Devleti’nde resmi dildir. Irak'ta iki ana resmi dillerden biridir. İsveç’te ve Batı Avrupa'nın birkaç ülkesinde Kürt çocuklarının kendi anadillerini öğrenmeleri için eğitim olanakları vardır. Kendi anadillerinde eğitim yapma şeklinde bir sistem yok. Bunun dışında eski Sovyetler Birliği’nde Kürtçe eğitim vardı. Sovyetler Birliği'nin yıkılmasıyla birlikte Kürtçe sistemli olarak bir eğitim dili olarak kullanılmıyor.
* Sovyetler Birliği’ndeki uygulama nasıldı?
- SB'nde Kürtçe eğitim dili olarak kullanılıyordu. Yayın olarak da vardı. Sovyetleri de dönemlere ayırmak gerekir. 1923–1929 arasında başkenti Laçin olan Kızıl Kürdistan vardı, özerk bir bölgeydi. Orada hem eğitim dili hem de idari dil olarak Kürtçe kullanıldı, 1929'dan sonra ise giderek bir gerileme söz konusu. Burada 1946'da kurulan Kürdistan Cumhuriyetinden de bahsetmek gerekir. Mahabad Kürt Cumhuriyeti olarak bilinir. Ama resmi adı Kürdistan Cumhuriyeti'dir. Bir yıl yaşadı, hem eğitim hem de idari dil olarak Kürtçeyi kullandı.
* Türkiye'de eğitimi boykot süreci var... Siz ne düşünüyorsunuz bu konuda?
- Her ailenin istediği dilde çocuğunu eğitme hakkı vardır, bu hakka karşı çıkmak bir yana devletlerin buna yardımcı olması gerekir. BM Çocuklar Hakları Sözleşmesi ve Çocuklarla ilgili Avrupa Sözleşmesi bu hakkı tanımıştır, ama Türkiye Cumhuriyeti bazı maddelere çekince koyarak imzalamıştır. Anadil talebi de tabi ki istem olarak haklı ve doğru bir istemdir.
* Biraz olumsuz bir tablo çizdiniz... Toplamda bir soru sormak istiyoruz, Kürtçe eğitim bugün açısından ve Türkiye'de mümkün mü?
- Böyle sorular bile kabul edilebilir değil. Günümüzde, herhangi bir dilde eğitim olmaz diye düşünmek kabul edilebilir değildir. Afrika'nın en ücra köşesi de dâhil olmak üzere bütün dünya dillerinde eğitim olanağı vardır, yeter ki bu olanaklar sağlansın ya da kendileri bu olanakları ellerine alsınlar.
* Bu durumda az önce bahsettiğiniz sorunlar aşılabilir sorunlar...
- Evet, aşılabilir. Bugüne kadar çokça gerekçe öne sürüldü. Kürtçe televizyon olursa, farklı lehçeler vardır ne yapacağız dediler. Fakat gördük ki, kıyamet kopmadı. Güneyden örnek verdik; Kürtçe, eğitimin her aşamasında kullanılabiliyor. Aksine ben bu konuda iyimserim. Gecikilmiş. Çağın en temel istemlerinden biridir. Buna ‘hayır’ demek yadırganmalıdır.
Her dil eğitime başlarken çeşitli sorunlar yaşamıştır. Hiçbir dil hemen temel eğitim ve üniversite eğitimi tarzında bir eğitim yapmamıştır. Türkiye’de 1934-35'lerdeki ders kitaplarında dahi bugünkü gençlerin anlayamayacağı bir dil kullanılırdı. Diller ölü değildirler, kendilerini yenilerler. Türkçe karşılaştığı zorlukları aştı. Türkçenin o dönemde karşılaştığı sorunlar bugün Kürtçenin karşılaştığından daha fazlaydı. Bu nedenle Kürtçe eğitim dili olarak önüne çıkan sorunlar aşabilecek bir dildir.
ANF NEWS AGENCY
NOT: HABERİ KOPYALAMAK VEYA YENİDEN YAYINLAMAK YASAKTIR
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder